4 . آثار تمدنى اسلام در اندلس مسلمانان پس از گشودن اسپانيا آن را مكانى بسيار مناسب براى بروز استعدادهاى علمى و ذوق هنرى خويش يافتند . ثروتهاى خدادادى آن سرزمين نيز بستر اين كار را فراهم ساخته بود ؛ و به حكمرانان اجازه مىداد تا با اقدام به كارهاى بزرگ افكار و انديشه‌ها را به تلاش وادارند و بازار علم و هنر را رونق بخشند . پرواضح است كه انجام فعاليتهاى عمرانى و سرمايه‌گذاريهاى كلان در سرزمينهاى بيگانگان ، نشان اعتماد به نفس بسيار بالاى بانيان آنها است . عربهايى كه از فرسنگها راه دور تر از اندلس به آنجا آمده بودند ، چنان در راه آبادانى آنجا كوشيدند كه ساكنان بومى آنجا هيچ‌گاه نكوشيده بودند . البته تمدنى كه در اندلس شكل گرفت ، در حقيقت همان سنت اسلامى تمدن شرقى بود كه به غرب انتقال مىيافت . انديشه‌هاى بزرگ و سازنده آن سامان از پشتوانه‌اى شرقى برخوردار بود ؛ و در حقيقت شاخه‌اى از درخت تناور تمدن اسلامى بود كه بر سر اسپانيا سايه افكن شد ، چرا كه مهم‌ترين ركن آن ، يعنى زبان عربى بود كه پيوسته با خاستگاه اصلى خود يعنى شرق اسلامى داد و ستد داشت . اما آثار تمدنى اسلام در اندلس را مىتوان در زمينه‌هاى هنر و معمارى ، علوم و ادبيات مورد بررسى قرار داد ؛ كه البته هنر و معمارى به دليل شواهد تاريخى به جا مانده از آن ، سهم بيشترى از بحث را به خود اختصاص مىدهد . 1 - 4 . هنر و معمارى آثار به جاى مانده از تمدن اسلامى در اسپانيا حاكى از آن است كه مسلمانان ، به لحاظ فنى ، در آغاز از سنتهاى معمارى ويزيگوتها پيروى مىكردند ، اما اندكى بعد خود را از قيد تقليد رها ساخته و سبكى تازه را ابداع كردند . گوستاو لوبون در اين باره مىنويسد : « اعراب در آغاز غلبه و تسلط بر خاك اندلس معماران رومى را به كار واداشتند ، ولى چيزى نگذشت كه هوش جِبِلّى و سليقهء معمارى و مهندسى آن بر كارگران مزدور برترى يافته و به واسطهء به‌كارگيرى برخى الگوها و طرحهاى تزيينى كه زائيدهء فكر خود اعراب بود ، رونق و جلوهء بىاندازه‌اى در ابنيه و عمارات پيدا شد ، به طورى كه هر بيننده‌اى در نگاه اول تفاوت فاحش و امتياز ميان عمارات روميان و عربها را تشخيص مىداد . » « 1 »

--> ( 1 ) . تمدن اسلام و عرب ، ص 351